« وَ ابْتَغُوا إِلَيْهِ الْوَسِيلَةَ » « 1 » و وسيله بودن او براى حالات و مقامات است و بر عوالم توحيد پس العلم يدلّ عليه و الوجد يدلّ له و الدّليل عليه يجذبه الى قربه و الدّليل له يجذب اليه بنا بما ذكر سابقا در اينجا علم را مقابل وجد قرار فرموده ، وجد حالى است كه عارض مىشود از شهودى كه در باطن است ، و آن را بعضى ، كشف صورى ناميده ، كه از نتايج عمل و جذبه است و شئونات اين جذبه را كه معرفت است ، بعدها شرح مىفرمايد پس اين علم ظاهرى يا سلوك ، دلالت مىكند بطريق حقّ ، كه با لفظ « على » ادا كرده ، ولى وجد بر خود حقّ دليل است ، نه بر طريق ، زيرا كه از تعريفات حقّه ، و حقتعالى است ، در باطن سالك ، كه بالام ادا شده ، پس دوباره توضيح مىفرمايد كه دليل بر طريق با لفظ « على » كه علم است ، جاذب است بسوى قرب ، ولى وجد ، جاذب است بر خود حقتعالى ، پس علم جاذبست بسوى قرب ، اگر مقرون به عمل و تيقّظ گردد و وجد جاذب است به خود حقتعالى . قوله : و الخروج من العلم جهل يعنى خروج بطلب كه ناشى از علم باشد تا به سرحدّ معرفت نرسيده جهل است يا خروج از مقتضاى علوم نقليه مثل احكام شرعيه و حدود منهيه دليل جهل است . و الثّبات مع العلم ضعف يعنى قناعت بعلم صورى شرعى ، يا عقلى بدون اينكه بحالات معرفت ، و بمقامات آن برسد ، دليل ضعف است و المعرفة بالعلم توحيد يعنى توحيد بسته بمعرفتى است كه مقرون با علم است ، يعنى آن علمى كه ميراث و نتيجهء عمل است ، كه علم سلوك و جذبه باشد ، يا اشاره بمقام صحو بعد الفناء ، و رجوع است ، كه در آن‌وقت عقل و علم انسانى ، مغلوب عشق نشده ، و مجذوب مطلق نمىشود كه آن مقام را توحيد ناميده . قوله قس : « العلم بالمعرفة معرفة » يعنى علم به معرفت صفات و وجه كه بسبب معرفت حاصل شده ، معرفت است و كذا علم ظاهرى شرعى ، پس از اينكه مؤيّد با باطن شد ، او خود معرفت است ، مثل آب قليل ، كه آبى از منبع جوشيده و متّصل با او گردد . قوله قس : « و بذات المعروف كفر » زيرا كه علم و معرفت بذات راه ندارد ، كه ذات ، محدود و محسوس ، و محاط ادراك احدى نمىشود ، و علم و معرفت محدود ، به غير محدود ، محال است . قوله : « العلم حبس الظّاهر » يعنى محبوس مىكند علم ظاهرى

--> ( 1 ) س 5 آيه 39 : يا أَيُّهَا الَّذِينَ آمَنُوا اتَّقُوا اللَّهَ وَ ابْتَغُوا إِلَيْهِ الْوَسِيلَةَ يعنى اى كسانى كه ايمان داريد به خدا و پيغمبر او بجوئيد بسوى او وسيله‌اى را